Prekonsepsiyon (Hamiləlikdən əvvəl) dövründə nələrə diqqət etmək lazımdır?

Prekonsepsiyon (Hamiləlikdən əvvəl) dövründə nələrə diqqət etmək lazımdır?

Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik dövründə, həmçinin südvermə dövründə qidalanma və həyat tərzi uşağın gələcək sağlamlığına uzunmüddətli təsir göstərir, o cümlədən piylənmə, şəkər xəstəliyi və ürək-damar xəstəlikləri kimi geniş yayılmış qeyri-infeksion xəstəliklərin riski üzərində. Piylənmənin yayılma səviyyəsinin qlobal artması səbəbindən xüsusilə piylənmənin inkişaf mərhələsindəki köklərinə diqqət yetirilmişdir. Bu da erkən həyat planlamasının piylənmənin nəsildən-nəsilə ötürülməsinə və bununla əlaqəli sağlamlıq nəticələrinə töhfə verdiyini göstərir.

Prekonsepsiya sağlamlığına diqqət yetirilməsi, gələcək nəsillərin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün vacib bir fürsət kimi geniş yayılmış şəkildə qəbul olunur. Hamiləlik öncəsi sağlam qidalanma, bir ananın hamiləlik və əmizdirmə dövründə qida ehtiyaclarını qarşılamaq qabiliyyətinin mərkəzində dayanır və embrionun, fetusun, körpənin və uşağın sağlam inkişafı üçün həyati əhəmiyyətlidir. Bir çox qadın; keyfiyyətsiz qidalanma, az fiziki aktivlik, siqaret və həddindən çox spirt istifadəsi ilə xarakterizə olunan və hamilə qalma müddətində geniş yayılmış sağlamsız həyat tərzinə malikdir. Hamiləliyə girən qadınların fiziki olaraq aktiv olmaları, sağlam qidalanmaları, siqaret çəkməmələri, spirdən uzaq durmaları və normal BKI-yə sahib olmaları halında sağlam hamiləlik prosesi daha mümkündür. Aparılan son araşdırmalar, piylənmiş hamilə analarda həm Farmakoloji (metformin) və davranış (pəhriz/fiziki aktivlik) müdaxilələrinin hamilə və körpənin perinatal nəticələrinə yalnız məhdud təsir göstərdiyini, buna görə də nəticələrin yaxşılaşdırılması üçün hamilə qalmazdan əvvəl müdaxilə edilməli olduğunu göstərir. Hamiləlik öncəsi dövrdə qadınlar xüsusilə Folat, Dəmir, D vitamini, B12 vitamini, yod və digər mikro elementlərin qəbuluna diqqət yetirməlidirlər.

Hamiləlikdə Qidalanma Necə Olmalıdır?

Hamiləlikdə qidalanma; mikroelementlər üçün ideal istinad aralıqları fərqlilik göstərir, çünki vitamin və mineral ehtiyacı artır; ona görə də mikroelementlərin kifayət qədər qəbulu xüsusi diqqət tələb edir. Məsələn, Fol turşusu; yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, kələm, paxlalılar, tam buğda məhsulları, pomidor və portağal kimi qida mənbələrindən əldə edilə bilsə də, hamiləlikdən əvvəl rutin olaraq əlavəsi tövsiyə olunur. Bir çox qidaya olan ehtiyac yalnız hamiləliyin ilk üç ayından sonra nəzərə çarpacaq şəkildə artır, lakin fol turşusu, yod və dəmir üçün hamilə olmayan qadınlarla müqayisədə hamiləliyin başlanğıcından və ya hətta əvvəldən qəbulun artırılması tövsiyə olunur.

Hamiləlikdə Enerji Qəbulu

Hamiləlikdən əvvəlki qidalanma səviyyəsi optimalın altında deyilsə, pəhrizdəki makro qida maddələrinin tarazlığı hamiləlikdə dəyişməyə ehtiyac yoxdur. Hamiləliyin əvvəlində enerji tələbləri hamiləlikdən əvvəlkindən çox fərqlənmir. Diqqət nöqtəsi “iki nəfərlik yemək” anlayışı yerinə qidalandırıcı qidalar baxımından zəngin qidalarla sağlam bir pəhriz olmalıdır. Bədən kütlə indeksi normal olan qadınlar üçün ananın ehtiyac duyduğu metabolik tələbləri və böyüyən dölün enerji tələblərini təmin etmək üçün enerji qəbulunda artım yalnız hamiləliyin sonrakı dövrlərində tələb olunur.

Hamiləlik Dövründə Neçə Kilo Alınmalıdır?

Hər BMI kateqoriyası üçün tövsiyə olunan kilo artımı aralıqları, vaxtından əvvəl doğulmuş və gecikmiş doğulmuş körpələrin doğumlarını önləmək, sezaryen nisbətlərini azaltmaq və doğum zamanı alınan çəkinin doğum sonrası qalıcı olmasının qarşısını almaq üçün müşahidə tədqiqatlarından əldə edilmiş mövcud məlumatlara əsaslanaraq hazırlanmışdır.

Hamiləlikdə Folik Asit və B vitaminlərinin İstifadəsi

Hamiləlikdən əvvəl başlayan və hamiləliyin ilk üç ayına qədər davam edən, gündə 400 µg formasında fol turşusu əlavəsi; xüsusilə neytral boru defekti, konjenital ürək xəstəliyi və damqalı damaq kimi ciddi doğum qüsurlarının riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. B vitaminləri hamiləlikdə optimal sağlamlıq, dölün böyüməsi və beyin inkişafı üçün lazımdır. B12 vitamini, xəstəliklərin qarşısını alma təsiri ilə əlaqəli olduğu düşünülən homosistein səviyyəsi üzərindəki katabolizmdə sinergetik olaraq işlədiyi üçün, B12 vitamini aşağı olan qadınlar B12 vitamini əlavəsini də düşünməlidirlər. Ömür boyu sağlamlıq üçün; folat, B12 və B6 vitaminləri birlikdə DNA metilasiyasının tənzimlənməsində rol oynayır və bu mikronutrientlərin çatışmazlıqları epigenetik yollarla uşağın sağlamlığı üzərində uzunmüddətli təsir göstərə bilər.

Hamiləlikdə Omega-3 İstifadəsi

Müntəzəm olaraq balıq, dəniz məhsulları və çiy qoz-fındıq kimi omeqa-3 mənbələrini qəbul etməyən qadınlar, gündə ən az 200 mg omeqa-3 DHA təmin edən bir əlavəni qəbul edərək gündəlik ortalama ən az 300 mg omeqa-3 dokosaheksaenoik turşusu (DHA) qəbulu hədəfləməlidirlər.

Hamiləlikdə D Vitamininin İstifadəsi

D vitamininin fetal skeletin inkişafı üçün əhəmiyyəti yaxşı məlumdur; ana orqanizmdə çatışmazlıq yenidoğanda uşaqlıq dövrü rakitizm və osteopeniya ilə nəticələnə bilər və həmçinin aşağı doğum çəkisi, artmış neonatal hipokalsemi riski, ürək çatışmazlığı və uşaqlıqda azalmış sümük sıxlığı ilə əlaqələndirilir. D vitamini səviyyəsinə diyet töhfə verir, amma pəhrizlə D vitamini qəbulu adətən gündə yalnız 2-4 µg olur. D vitamini dəri günəş işığına məruz qalanda sintez olunur. Günəş işığı yetərsiz olan yerlərdə yaşayan, tünd dərili və günəşə az çıxan bölgələrdə yaşayan və ya geyimlər və ya günəş qoruyucu vasitə istifadə edərək günəşə kifayət qədər məruz qalmağı əngəlləyən qadınlar D vitamini çatışmazlığı riskindədir. Bu hallarda hamiləlik boyunca D vitamini əlavəsi alınmalıdır. D vitamini əlavəsinin dozası gündə ən azı 400 IU olmalıdır. D vitamininin qida mənbələrindən və əlavələrdən alınması gündə ümumilikdə 1.000-2.000 IU aralığında olmalıdır.

Hamiləlikdə Digər Mikroelementlərin İstifadəsi

Tələb olunan miqdarı aydın şəkildə aşan yüksək mikroelement qəbulu adətən fayda vermir, amma istənməyən təsirlərə səbəb ola bilər. A vitamini çatışmazlığı qaraciyər funksiyası pozulması və doğum qüsurları ilə əlaqələndirilə bilər, amma A vitamini çatışmazlığı olmayan qadınlarda A vitamini qəbulu yan təsirlərə yol aça bilər. Yüksək dozalarda C və E vitaminlərinin aşağı doğum riskini artırma potensialı müzakirə olunur, amma hamiləlik zamanı qəbul edilən kombinə C və E vitamini əlavələrinin təsirlərinə dair aparılmış sistematik araşdırmada; ölüm, zəif döl böyüməsi, erkən doğum və ya preeklampsiya kimi hallar üzərində heç bir təsir göstərmədiyi müəyyən edilmişdir. Qısaca, hamiləlikdə mikroelement səviyyələri optimal səviyyədə saxlanılmalıdır.

Hamiləlikdə Qida Mənşəli İnfeksiyalar

Ham və tam bişməmiş məhsullar, məsələn, sosis, salam, sucuk, pastırma, çiy balıq, çiy dəniz məhsulları, pastörizə olunmamış süd, çiy yumurtalar və bu məhsullardan hazırlanmış qidalar hamiləlik zamanı qidalanmada qarşısı alınmalıdır. Listerioz və toksoplazmoz kimi qida mənşəli xəstəliklər ciddi fetal zədələrə, erkən doğuma və ölü doğuma səbəb ola bilər. Toksoplazmoz, donuz, qoyun və ov heyvanlarından əldə olunmuş çiy və ya tam bişməmiş ət məhsulları və mal ətindən yoluxa bilər. Çiy ət məhsulları, tüstülənmiş balıq və yumşaq pendirlər, pastörizə olunmamış süd və ondan hazırlanan məhsullar, tərəvəzlər və salatlar listerioz daşıyıcısı ola bilər. Listeriya, vakuumla qablaşdırılmış qidalarda çoxala bilər. Hamiləlikdə, xüsusilə, çiy, heyvansal əsalı qidalar salmonelyoz kimi yüksək risk daşıyan xəstəliklər üçün təhlükəli ola bilər. digər infeksiyalara da səbəb ola bilər. Bunlar səbəbindən; belə qidalardan xüsusən hamiləlik dövründə mütləq çəkinmək lazımdır.

Südvermə Dövründə Qidalanmada Diqqət Edilməsi Gərəkən Nöqtələr

• Süd verən qadınlar kifayət qədər qida qəbulunu təmin edən və doğum öncəsi çəkini doğumdan sonra itirməyə kömək edən balanslı pəhriz yeməlidirlər.

• Süd verən qadınlar, uşağın gələcəkdə artıq çəkiyə malik olması və ya piylənmə riskini azaltmaq məqsədilə pəhrizlərini dəyişməyə təşviq edilməlidirlər.

• Ananın əmizdirmə dövründən əvvəl və əmizdirmə dövründə balanslı qidalanması, həm ananın, həm də uşağın sağlam bədən çəkisini və südün tərkibini təsir edə bilər.