
Ağır metallar və toksinlər kimi zərərli maddələr həm fiziki, həm də zehni baxımdan bədənimizə yük olaraq zərər verərək xəstəliklərə səbəb olur. Bu maddələr, ətraf mühit faktorlarından bədənə daxil oluna bildiyi kimi, qida vasitəsilə də bədənə keçə bilirlər. Qida qablaşdırmaları, əlavələr, yanlış saxlama və qoruma üsulları, bişirmə qabları və ya paketlənmiş məhsullar vasitəsilə toksinlər bizə çata bilər.
Ağır metallar və toksinlər kimi zərərli maddələr həm fiziki, həm də zehni baxımdan bədənimizə yük olaraq zərər verərək xəstəliklərə səbəb olur. Bu maddələr, ətraf mühit faktorlarından bədənə daxil oluna bildiyi kimi, qida vasitəsilə də bədənə keçə bilirlər. Qida qablaşdırmaları, əlavələr, yanlış saxlama və qoruma üsulları, bişirmə qabları və ya paketlənmiş məhsullar vasitəsilə toksinlər bizə çata bilər.
Qidalardakı Ağır Metallər Hansılardır?
• ALÜMİNYUM : Bişirmə qabları, folgalar, içməli sular, qida əlavələri, konservləşdirilmiş turş qidalar, işlənmiş pendirlər.
• ARSENİK: Balıqlar, içməli sular, sənaye ət məhsulları, dəniz məhsulları.
• KADMİYUM: Böyrək, qaraciyər, toyuq kimi ət məhsulları, kadmiyumlu torpaqlarda yetişən bəzi meyvə və tərəvəzlər.
• CIVƏ: Böyük balıqlar.
• NİKEL: Kakao, marqarin, yemək bişirmə qabları, sənaye sahələrinin yaxınlığında istehsal olunan qida məhsulları.
Qidalardakı Plastiklər: Plastik Tanımlama Kodlarına Diqqət!
Polietilen (PET), aşağı və yüksək sıxlıqlı polietilen, polivinilxlorid, polipropilen (tupperway), polistirol, akrilik və digər plastiklər, polivinilxlorid (PVC) kimi qidalarda olan bir çox maddə bədənimizdə toksik təsir yaradır.
• Qida etiketlərində olan plastik tanımlama kodlarında üçbucaq içində 3, 6 və 7 varsa, istifadə edilməməlidir.
Polietilen (PET): Ən çox su, alkolsuz içkilər və yağların qablaşdırılmasında istifadə olunan maddədir. Plastiklər arasında ən zərərsiz olanıdır, lakin təkrar-təkrar istifadə edildikdə sağlamlığa mənfi təsir edən kimyəvi maddələrin yaranmasına səbəb olur.
Yüksək Sıxlıqlı Polietilen (HDPE): Süd, deterjan və plastik torbaların hazırlanmasında istifadə olunur. Suyun kimyəvi keçməsinə səbəb olmadığından su və digər içkiləri qablaşdırmaq üçün idealdır.
PVC: Polivinil Xlorid kimyəvi maddəsi səbəbindən sağlamlığa zərərlidir və qablaşdırmaya uyğun deyil.
Aşağı Sıxlıqlı Polietilen (LDPE): Qablaşdırmanın aşağı sıxlıqlı polietilen ehtiva etdiyini göstərir. Suya qarışan kimyəvi maddə olmaya bilər, amma qidalara kimyəvi qarışmasına səbəb ola biləcəyindən, bu yazılı qablaşdırmalardakı qidalar istehlak edilməməlidir.
Polipropilen (PP) : Ən etibarlı plastik maddədir. Qidaların saxlanmasında istifadə olunur, amma uzun müddət istifadəsi məsləhət deyil.
Polistiren (PS): Tək istifadəlik çəngəl, bıçaq və stəkanlarda, ət və pendir qablaşdırmalarında, bəzi qatıq qablarında olur. Bu qablar xərçəng törədici maddə olan vinilbensen (stiren) ehtiva edir. Qida qablaşdırmalarında üçbucaq içində 6 göstərilməsi Polistiren olduğunu bildirir.
Bisfenol–A (BPA): Damcı suların şüşələri və bibəranlarda mövcuddur. Ana bətnindən fetusa keçə bilən təhlükəli bir kanserogen maddədir. Qida qablaşdırmalarında üçbucaq içində 7 rəqəminin olması BPA-nın varlığını göstərir.
Bişirmə Qablarındakı Zərərli Maddələr
Teflon: Teflonun tərkibindəki Perfluorooctanoicacid (PFOA) maddəsi yalnız xərçəngə səbəb olmur, həm də hormon tənzimləməmizə mənfi təsirlər göstərir.
Dəmir Döküm: Bir çox digər metallar kimi, dəmir də içində bişirilən qidaya keçmə xüsusiyyəti göstərir. Xüsusilə, dəmir qabda bişirilən qidanın turşulu olması yeməyə dəmir keçidini artırır. Dəmirin bədəndə toplanması olduqca çətin olduğundan, bu keçidin toksik təsir yaratmaqda əhəmiyyətli rol oynamayacağı, əksinə, aşağı dəmirli pəhrizlə qidalanan insanlarda bu yolla keçən dəmirin müsbət töhfə verəcəyi irəli sürülür.
Paslanmayan Polad: Paslanmayan polad qabların içində uzun müddət turş qida saxlanarsa, korroziya baş verə bilər. İkiqat dibli qablar üstünlük verilməlidir. Paslanmayan polad qazanda yemək bişirərkən çox aşağı temperaturda bişirmək və sürtərək təmizləməmək lazımdır.
Torpaq Qablari: Torpaq qablarda səthdə çatlar yaranarsa, buralarda mikroorqanizmlər qala bilər. Qab istifadə edildikdən sonra yaxşı yuyulmalı və tamamilə qurudulmalıdır. Torpaq qablara çəkilən sırlar qidağa, həmçinin qurşun, kadmiyum kimi zərərli maddələr keçə bilər. Buna görə də bu qablardan qida saxlamaq üçün istifadə etməmək daha düzgün olar.
Şüşə: Şüşə gözenəksizdir və turşu və ya qələvidən təsirlənmir. Bu baxımdan bişirmə və saxlama qabı kimi uyğundur.
Porselen: Porselen məhsulların üzərində çiçək və oxşar dekorlar olur. Bunlar boyalardır və qurşun-kadmium tərkiblidir. Daha ağ olanlar və keyfiyyətli olanlar seçilməlidir.
Еmal: Еmal aşınmadığı müddətcə sağlamlıq baxımından bir problem yaratmır. Saxlama qabı kimi də istifadə oluna bilər.
Qida Yoluyla Gələn Zəhər: Aflatoksin Nədir?
Aflatoksin, Aspergillus flavus və Aspergillus parasiticus göbələkləri tərəfindən istehsal olunan zəhərli və xərçəng yaradan maddələrdir. Xüsusilə badam, fındıq, yer fıstığı, antep fıstığı kimi çərəzlərdə; düyü, buğda, arpa kimi taxıllarda; qırmızı bibərdə, qarğıdalıda və qurudulmuş meyvələrdə ola bilər. Aflatoksin bu qidaların yüksək temperaturda bişirilməsi ilə yox edilə bilməz, amma yaranmasının qarşısı alına bilər. Qidaların nəmlik və günəş işığı alan yerlərdə deyil, düzgün saxlama şəraitində saxlanması lazımdır.
Toksin Qəbulu Azaltma Qaydaları
• Etiketi oxumaq qidalarla birlikdə toksin qəbulunu önləməyin ən təsirli yoludur. Alınacaq hər bir məhsulun qablaşdırması mütləq yoxlanmalıdır.
• Ən çox istifadə olunan qida dərmanlarından pestisidlər yağda toplanır, buna görə də yağlı heyvansal qidalar seçərkən yağsız hissəni seçmək daha sağlamdır.
• Zavodda istehsal olunan market məhsulları əvəzinə, orqanik şəkildə yetişdirilmiş heyvansal məhsullar alınmalıdır.
• Tərəvəz və meyvələri karbonatlı və ya sirkəli suda 15 dəqiqə saxladıqdan sonra qabıqları soyularaq istehlak edilməlidir.
• Qidalar uyğun saxlama şəraitinə görə qorunmalıdır.
• Yeməklər düzgün bişirmə üsullarına görə hazırlanmalıdır. Qızartma, sobada bişirmə, ızgara yerinə qaynadılma, suda və buxarda bişirmə üsulları seçilməlidir. Yeməklərə turşu əlavə etmək (limon, sirkə kimi) zərərli birləşmələrin əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Çünki meyvə və tərəvəzlərin təbii quruluşunda olan fenolik birləşmələr qlikasiyanın (zərərlı birləşmə) əmələ gəlməsini maneə törədir. Yaşıl çay (Epigallokateşin gallat) və soğan da (Kversetin) qlikasiya reaksiyalarını inhibə edir.
Görüşdən əvvəl suallar
Məlumatın sağlamlıq tarixçəniz, dərmanlarınız və müayinələrinizlə əlaqəsini müzakirə edin. Simptomun səbəbi necə araşdırılacaq, hansı dəyişiklik izlənəcək və təkrar qiymətləndirmə nə vaxt olacaq? Tək simptom və ya internet yazısı diaqnoz qoymur.
Əlaqəli mənbələr
Mənbələr mövzu haqqında məlumat verir, fərdi müalicə tövsiyəsi deyil.

